शिवछत्रपतींच्या
सैनिकांस संत तुकाराम महाराजांनीं पाईकीचे अभंग दिलें व शिवरायास
निष्ठावंत माणसें लाभलीं म्हणून स्वराज्यस्थापतां आलें. त्या निष्ठावंत
माणसांनीं स्वराज्य अवनत अवस्थेंत संभाळलें. पाईक – अभंग १ ते ११
१ पाईकपणें जोतिला सिध्दांत । सुर धरी मात वचन चित्तीं ॥१॥ पाइकावांचून नव्हे कधीं सुख । प्रजांमध्यें दुःख न सरे पीडा ॥२॥ तरि व्हावें पाईक जिवाचा उदार ।सकळ त्यांचा भार स्वामी वाहे ॥४॥ पाइकीचें सुख जयां नाहीं ठावें । धिग त्यांनीं ज्यावें वांयांविण ॥४॥ तुका म्हणे एका क्षणांचा करार ।पाईक अपार सुख भोगी ॥५॥ २ पाइकीचें सुख पाइकासी ठावें । म्हणोनियां जीवें केली साटीं ॥१॥ येतां गोळया बाण साहिले भडमार ।वर्षातां अपार वृष्टि वरी ॥२॥ स्वामीपुढें व्हावें पडतां भांडण । मग त्या मंडन शोभा दावी ॥४॥ पाइकांनीं सुख भोगिलें अपार । शुध्द आणि धीर अंतर्बाहीं ॥४॥ तुका म्हणे या सिध्दांताच्या खुणा । जाणे तो शाहाणा करी तो भोगी ॥५॥ ३ पाईक जो जाणे पाइकींनीं भाव । लाग पगें ठाव चोरवाट ॥१॥ आपणां राखोनि ठकावें आणीक । घ्यावें सकळीक हरूनियां ॥२॥ येऊं नेदी लाग लागों नेदी माग । पाईक त्या जग स्वामी मानी ॥४॥ ऐसें जन केलें पाइकें पाईक । जया कोणी भीक न घलिती ॥४॥ तुका म्हणे ऐसे जयाचे पाईक । बळिया तो नाइक त्रैलोकींचा ॥५॥ ४ पाइकांनीं पंथ चालविल्या वाटा । पारख्याचा सांटा मोडोनियां ॥१॥ पारखिये ठायीं घेउनियां खाणें । आपलें तें जन राखियेलें ॥२॥ आधारेंविण जें बोलतां चावळे । आपलें तें कळे नव्हे ऐसें ॥४॥ सांडितां मारग मारिती पाईक । आणिकांसी शीक लागावया ॥४॥ तुका म्हणे विश्वा घेऊनि विश्वास । पाईक तयास सुख देती ॥५॥ ५ पाईक तो प्रजा राखोनियां कुळ । पारखिया मूळ छेदी दुष्टा ॥१॥ तो एक पाईक पाइकां नाईक । भाव सकळीक स्वामिकाजीं ॥२॥ तृणवत तनु सोनें ज्या पाषाण । पाइका त्या भिन्न नाहीं स्वामी ॥४॥ विश्वासावांचूनि पाइकासी मोल ।नाहीं मिथ्या बोल बोलिलिया ॥४॥ तुका म्हणे नये स्वामी उणेपण । पाइका जतन करी त्यासी ॥५॥ ६ धनी ज्या पाइका मानितो आपण । तया भितें जन सकळीक ॥१॥ जिवाचे उदार शोभती पाईक । मिरवती नाईक मुगुटमणि ॥२॥ आपुलिया सत्ता स्वामीचें वैभव । भोगिती गौरव सकळ सुख ॥४॥ कमाइचीं हीणें पडिलीं उदंडें । नाहीं तयां खंड येती जाती ॥४॥ तुका म्हणे तरि पाइकी च भली । थोडीबहुत केली स्वामिसेवा ॥५॥ ७ पाइकपणें खरा मुशारा । पाईक तो खरा पाइकीनें ॥१॥ पाईक जाणें मारितें अंग । पाइकासी भंग नाहीं तया ॥२॥ एके दोहीं घरीं घेतलें खाणें । पाईक तो पणें निवडला ॥४॥ करूनि कारण स्वामी यश द्यावें ।पाइका त्या नांव खरेपण ॥४॥ तुका म्हणे ठाव पाइकां निराळा ।नाहीं स्वामी स्थळा गेल्याविण ॥५॥ ८ उंच निंच कैसी पाइकाची वोळी । कोण गांढे बळी निवडिले ॥१॥ स्वामिकाजीं एक सर्वस्वें तत्पर । एक ते कुचर आशाबध्द ॥२॥ प्रसंगावांचूनि आणिती आयुर्भाव । पाईक तो नांव मिरवी वांयां ॥४॥ गणतीचे एक उंच निंच फार । तयांमध्यें शूर विरळा थोडे ॥४॥ तुका म्हणे स्वामी जाणे त्यांचा मान । पाईक पाहोन मोल करी ॥५॥ ९ एका च स्वामीचे पाईक सकळ । जैसें बळ तैसें मोल तया ॥१॥ स्वामिपदीं एकां ठाव उंच स्थळीं । एक तीं निराळीं जवळी दुरी ॥२॥ हीन कमाईचा हीन आन ठाव । उंचा सर्व भाव उंच पद ॥४॥ पाइकपणें तो सर्वत्र सरता । चांग तरी परता गांढया ठाव ॥४॥ तुका म्हणे मरण आहे या सकळां । भेणें अवकळा अभयें मोल ॥५॥ १0 प्रजी तो पाईक ओळीचा नाईक । पोटासाटीं एकें जैशीं तैशीं ॥१॥ आगळें पाऊल आणिकांसी तरी । पळतीमाघारीं तोडिजेती ॥२॥ पाठीवरी घाय म्हणती फटमर । धडा अंग शूर मान पावे ॥३॥ घेईल दरवडा देहा तो पाईक । मारी सकळीक सर्व हरी ॥४॥ तुका म्हणे नव्हे बोलाचें कारण । कमाईचा पण सिध्दी पावे ॥५॥ ११ जातीचा पाईक ओळखे पाइका । आदर तो एका त्याचे ठायीं ॥१॥ धरितील पोटासाटीं हतियेरें । कळती तीं खरें वेठीचींसीं ॥२॥ जीताचें तें असे खरें घायडाय । पारखिया काय पाशीं लोपे ॥४॥ धरितील पोटासाटीं हतियेरें । कळती तीं खरें वेठीचींसीं ॥२॥ तुका म्हणे नमूं देव म्हूण जना । जालियांच्या खुणा जाणतसों ॥४॥ धरितील पोटासाटीं हतियेरें । कळती तीं खरें वेठीचींसीं ॥२॥
No comments:
Post a Comment